Iedereen heeft interessante schoenen aan

Deze column heb ik in opdracht geschreven tijdens en voor de Dag van de Jonge Kunstenaar op 9 september 2013 in museum De Pont – georganiseerd door Kunstpodium-T – te Tilburg. Deze dag was georganiseerd voor jonge, beeldend, kunstenaars om hen wegwijs te maken in de zakelijke kant van het kunstenaarschap. Gedurende deze dag waren er lezingen over opdrachtgevers, debatten over crowdfunding en sponsorgeld en workshops in marketing en de toekomst van de kunstenaar. Deze column zet ik online voor iedereen maar vooral voor de aanwezigen van die dag (+- 300 jonge kunstenaars). In deze column zullen dus voorbeelden genoemd worden die onherkenbaar zijn voor diegenen die niet aanwezig waren op die dag. Maar er blijft, hopelijk, toch genoeg over voor die lezers. Deze column heb ik op die dag zelf geschreven, naar aanleiding van mijn indrukken, en na afloop voorgedragen in de tuin van De Pont.

Iedereen heeft interessante schoenen aan

Partytent
Laat jezelf zien.
Cultuursector slecht in zeggen waarom ze belangrijk is.
Hendrik Driessen (directeur van museum De Pont) is ook met niets begonnen maar mist nu het activisme van de jonge generatie.

Wie vind je leuk?
Wie is je publiek?
Hoe kun je dat publiek bereiken?

Soms borrelen cynische gedachten op uit het binnenste van mijn hoofd.
Een aantal van deze gedachten aan het begin van de dag is dit:

-Iedereen heeft interessante schoenen aan.
-Van al deze jonge kunstenaars zal minstens de helft binnen nu en vier jaar als barista in een hip café in de Pijp werken, fulltime. (En misschien werk ik daar dan ook).

Nu, ik ben het eigenlijk niet eens met deze gedachten, maar ik kan het niet laten.
Waar komen deze gedachten vandaan?
Wellicht zijn de loze kreten uit de politiek toch als parasieten in mijn hersenpan gekropen.
Niet alleen van de rechtse politici, maar ook de aanhangsels als GeenStijl en indirecte voortvloeisels als Bert Brussen.
Zelfs het feit dat ik, en anderen, de termen ‘rechts’ en ‘links’ gebruiken (want deden we dat tien jaar geleden?), is zo’n parasiet te noemen.
Ik herinner mij gesprekken aan de keukentafel voor de grote ‘rechtse omslag’, waarin bijvoorbeeld mijn ouders de gedateerdheid van de termen ‘links’ en ‘rechts’ benoemden.
Camiel van Winkel (auteur van ‘De hybride kunstenaar’) benoemt deze dubbelzinnigheid precies: Het romantische idee van de kunst en kunstenaar is onverenigbaar met taalgebruik als ‘marktwerking’ en ‘consument’.
Als student ben je nog bezig met l’art pour l’art, en na de academie word je geconfronteerd met het vacuüm van waar je heen moet met je kunst.
Studenten en ex-studenten in de zaal beginnen te morren en te rebelleren. Er worden zelfs weer termen als ‘Het Systeem’ geïntroduceerd.
Is dit dan het activisme waar Hendrik Driessen in het begin behoefte aan had?
Een meisje zegt dat het nadenken en bezig zijn met de markt en jezelf verkopen de vrijheid en creativiteit belemmert om die ‘kunst om de kunst’ vol te houden.
Studenten vinden de lessen ‘ondernemen’ op de academie saai.
Iemand vraagt tot wat of wie kunstenaars zich verhouden, buiten zichzelf?
Camiel van Winkel staat erop dat er in empirisch onderzoek naar deze vragen niet wordt gegeneraliseerd. Maar: Is empirisch onderzoek niet per definitie generaliserend?
Niet dat dit iets slechts hoeft te zijn maar inductie is generalisatie.
En: we spreken toch in generaliserende termen: De politiek, de marktwerking, de kunstenaar, het commerciële denken. En, met momenten zijn de gebruikte termen als ‘hybride’ ook voortvloeisels uit de generaliserende discussie die voortkomt uit de politiek.
Bedoeld of onbedoeld: het debat wordt in de politiek en in de partytent en het museum van De Pont gedomineerd door zakelijke termen. En dat kun je ook de gedachte-parasieten noemen die indirect uit de politiek voortvloeien. Dit wekt blijkbaar weerstand op, een jongen uit de zaal benoemt dit ook: Hij voelt letterlijk de weerstand jegens termen als ‘ondernemerschap’.
Dat roept bij mij dan weer weerstand op.
Ja, ik ben het met die weerstand tegen die termen eens, die gaan niet over die innerlijke schreeuwende noodzaak om kunst te maken, niet over dat heilig vuur. Maar ook: Hoe oud zijn jullie nou helemaal? Allemaal tussen de twintig en dertig?
Ja, de wereld is hard en een opleiding biedt ook niet alles. Maar een opleiding is toch ook niet meer dan een spoedcursus praktijkervaring waar je anders tien jaar leven voor nodig hebt?
Ik wil echt niet de dronken tante op het familiefeest zijn die je even gaat vertellen hoe het leven écht in elkaar steekt, maar scheidt de discussie wat zuiverder, kom op!
Als iemand die zakelijke termen gebruikt, dan is dat nog geen anti-creativiteit uit de hel.
De huidige situatie, vanuit de politiek, vraag nu eenmaal om een iets zakelijkere benadering van het werken als kunstenaar. Dit betekent nog niet dat je niet meer creatief kan zijn.
Vroeger had je hofschrijvers, in dienst van de koning, en ook ‘vrije’ schrijvers, die hoogstwaarschijnlijk vrij arm waren. Waren die hofschrijvers onvrij? Nee, niet persé: Molière schreef toch best kritische toneelstukken over het hof van Lodewijk de 14e.
Je hebt altijd de keuze. De wereld gaat je geen succes en werk op een presenteerblaadje geven. Als je dat wel verwacht dan maak je de uitspraken van de PVV en Halbe Zijlstra tot waarheid.
En, ja, je kunt in brede zin terecht vraagtekens plaatsen bij die verzakelijking van het debat in het algemeen. Die toon zal nooit de volledige betekenis van kunstenaarschap dekken. Maar het zijn twee soorten taalgebruik in dezen.
Je hebt:
-Het ‘de intrinsieke waarde van kunst en kunstenaarschap’-taalgebruik.
En: -Het ‘de economische waarde van kunst en kunstenaarschap’-taalgebruik.
Als een GeenStijler, op facebook oid, de kunstenaar zit af te zeiken om z’n kreet voor het behouden van de cultuurbegroting, dan heeft het geen zin om tegen zo iemand over de intrinsieke waarde van kunst terug te typen of te praten, hoezeer je ook gelijk hebt.
Zo iemand spreekt een andere taal en het beste wat je kan doen is die taal ook beheersen om met goede argumenten te komen. Of je trekt je er niets van aan en blijft gewoon bezig met wat je doet, maar dan mag je eigenlijk ook niet klagen over een tekort aan geld en inzicht omtrent hoe je dingen zakelijk aanpakt.
Het zijn twee werelden en je kan die kijk op de intrinsieke waarde alleen van binnenuit veranderen. Want, hoezeer ik het ook naar vind dat die discussie zo hard wordt gevoerd, is het toch (binnen die taal) een legitiem punt als iemand vraagt waarom hij of zij betaalt voor onze kunst.
Dan kun je niet zeggen: “Omdat het belangrijk is, daarom.” Dit is wel waar, maar wederom een antwoord van een andere orde. Je kunt namelijk best zeggen, en dan verloochen je je kunstenaarschap echt niet meteen: “Omdat kunst geld oplevert voor de staatskas en daarvan de rollator van je oma wordt betaald.’
Als iemand dan nog zit te zeuren dan kun je dit zeggen: “Oh.. je wil niet dat je oma een rollator krijgt of dat de snelwegen gerepareerd worden? Ok, best. Dan houd ik nu op met de staatskas spekken met mijn kunst.”

(Tussengedachte: De republikeinen zijn nog altijd zo succesvol in de VS omdat hun campagnes harder zijn, hun taalgebruik is duidelijker en hun reclamespotjes scherper. In NL is dit, in mindere mate, ook te zien met een partij als de PVV)

Concurrentie heb je overal. Een advocaat die met een zeven is afgestudeerd heeft ook geen munitie in handen als hij boos is dat zijn cum laude afgestudeerde collega wordt aangenomen bij een advocatenkantoor.
Het is hard en er zijn ook erg veel kunstenaars. En de besten zijn niet altijd de meest succesvolle, maar de mensen die ballen hebben om hun werk de buitenwereld in de schoppen.. dat is ook een talent.
Ik snap het ook wel.
Ik ben zelf toneelspeler en schrijver en ik merk ook dat ik niet goed bewapend ben tegen deze economische- en morele crisis. Wij zijn allemaal opgegroeid met het idee dat we alles kunnen worden wat we willen en dat alles mogelijk is. Ineens zitten we in de penarie of dreigt er penarie en dan wat?
Dan in elk geval niet verwend achterover leunen, gewoon maar ‘De Politiek’ beschuldigen en vinden dat ‘men’ de kunst nu eenmaal moet waarderen gewoon omdat..
En dan niet naar je lessen ondernemerschap gaan.
Ik ken het, echt waar. We moeten wennen en het is een moeilijke, contra intuïtieve taal maar bekijk het als een verschuiving: Eerst heette iets een vraagstuk, nu zou Mark Rutte spreken over een ‘uitdaging’. Eerst was er iets als ‘multidisciplinair’, nu heet dat ‘hybride’, eerst was er een veelzijdig kunstenaar en nu een kunstenaar met commercieel inzicht. En ‘breed gedragen’ is nu ‘crowdfunding’, sollicitatie = pitch.
De taal en connotatie verandert en daarover is terecht discussie maar een hip nieuw woord hoeft niet eng te zijn.

Lezing over crowdfunding: Roy Cremers heeft dit fenomeen zo ongeveer verzonnen. Hij is oprichter van VoordeKunst.
Wederom gaat het ook over de tegenprestaties. Meer dan de helft van de donateurs wil helemaal geen tegenprestatie. Goed nieuws dus: Het publiek wil gewoon de kunst, zonder de poespas.
Een jongen uit het publiek noemt crowdfunden een soap, inclusief enorme cliffhanger en goede publiciteit voor jezelf.
Roy, een echte ‘likable guy’, ziet nog veel meer mogelijkheden voor crowdfunding. Maar dan spreekt Roy ineens over dat crowdfunding de verbinding tussen markt en kunst, publiek en kunst, sterker maakt. Aha! Betrapt!
Wederom een insinuatie dat de kunst zijn publiek is kwijtgeraakt. Of, om het op z’n begins van deze eeuws te zeggen: Vervreemd is geraakt van het publiek.
Is dat zo? Men zegt het wel maar is dit ook zo?
Zijn wij ons publiek kwijt?
Is ’t niet ook omgekeerd? Als wij geen publiek zouden hebben, dan zouden we vanzelf ophouden met kunstenaar zijn als beroep.
Het is eigenlijk net als het powerpointscherm wat ons in het museumcafé aanstaart. Daarop staat, als beamer-beginnetje: ‘Empowered by innovation”, met daaronder: NEC. Steek je nek uit! Doen we, beamerscherm!

PAUZE
Koffiekoffiekoffiekoffie.. aaah. Koffie.
Creatieve sector, crowdfunding, masterjaar, traject, focus en toekomstvisie.
Koffiekoffiekoffie, deprimerend toekomstperspectief, nu echt veel te veel koffie. Heel nodig plassen, opluchting, door met ons leven. Plannen maken.
WAT WILLEN WE NOU? … Toch nog een koffie en door naar: Claudia Aarts-van der Harst, van het BKKC.

In het filmpje wat zij laat zien staat: Kunst&Cultuur brengen welzijn en welvaart. Zie! Dat soort uitspraken gaan de negatieve, loze, politieke gedachte-parasieten tegen.
Want je kunt beide claims bewijzen.

En dan krijgen we een powerpointpresentatie waarin er toch wel duidelijk wat belangrijke punten worden aangeduid:
-Hoe kom je aan opdrachtgevers, en hoe onderhandel je met ze.
-Hoe richt je een onderneming op en hoe moet je crowdfunden aanpakken.

Door naar de Pecha Kucha (korte toonmomenten van beeldend kunstenaars aan de hand van 20 plaatjes op het scherm). Want ik voel, net als jullie, de druk om alles te zien en te weten.

‘Alles is mogelijk en niets is zeker’ is wat ik als eerste hoor als ik het auditorium binnenkom. De pecha kucha van Ingrid de Rond.
De paradox als onderwerp, ja dat herken ik wel.
Ik schrijf nu alsof ik het weet maar ik weet het ook niet. Het enige, hele banale en praktische wat ik al wel, soms als ik niet twijfel, denk te weten is dit:
-Laat jezelf zien, vertel mensen over je kunst maar krijg geen vast recept-toontje, dat doorzien mensen feilloos. Ga er niet te snel vanuit dat mensen snappen wat je doet. Wees duidelijk.
-Probeer je argumenten op een rij te hebben en weet waarom je met kunst bezig bent. Dat klinkt heel zwaar maar zo bedoel ik het niet. Het hoeft geen ingewikkeld betoog te zijn maar waarom ben je er mee bezig?
-Weet dat je hard moet werken. Het is een cliché maar in de kunsten wordt hard werken niet beloond.
-Wees open voor verandering en wees kritisch maar niet vooringenomen of arrogant. Uiteindelijk lijkt het vaak van buitenaf alsof de arrogante zakken het ver schoppen. Soms is dit ook zo maar ik geloof er heilig in dat je met goed gedrag ver komt. Men wil toch samenwerken met iemand waarmee het ook prettig is om samen te werken. Maar je hoeft ook weer niet iedereens beste vriend te zijn,
-Zorg dat wat je maakt iets is wat je echt wil maken of iets is wat je zelf zou willen zien/lezen/horen.
-Overwerk je niet.. maarja..hoe?
-Heb schijt aan die negatieve stemmen in je hoofd zoals ik die had aan het begin. So what als jullie allemaal interessante schoenen aanhebben?
Ik heb thuis ook interessante schoenen staan. Nou fucking en?

Mijn tips klinken clichématig en dat zijn ze ook. Maar het is alles wat ik tot nu toe heb geleerd in zakelijk opzicht of richting de buitenwereld en mijzelf.

Bovenal: Heb lak aan wat anderen van je vinden en aan anderen die negatief tegen je doen omdat ze stiekem gefrustreerd zijn of jaloers zelfs op jou, maar blijf wel op de hoogte van het debat over de kunst en de geschiedenis. Dan kun je toch het beste je eigen ideeën toetsen.

Dus: FUCK de anderen. Fuck it!
Maar weet wel waarom je dit roept en weet wie die anderen zijn. Gewoon ‘het systeem’ eng vinden slaat nergens op. Lees je in en maak mooie dingen. Met een goed stel kloten kom je overal!

Oh ja.. Die verdomde post-its waarmee we op deze dag iets moesten..
Ach.. als de ideeën van vandaag maar een goed werkend plakrandje hebben.

Fuck it, en proost!!

3 gedachten over “Iedereen heeft interessante schoenen aan

  1. Marco Mout

    Dag Esther,

    ik heb geprobeerd een lijn in je verhaal te ontdekken. Maar dat lukte me niet. Misschien was een ‘lijn ontdekken’ niet nodig; je had het over indrukken van een dag.
    Weet je, er wordt giga veel geluld/geschreven over kunst. Soms naar mijn smaak meer dan er kunst gemáákt wordt.
    Op feestjes van creatieven word ik ‘de zakelijke’ genoemd, op feestjes van zakelijken wordt ik ‘de kunstenaar’ genoemd. Op feestjes van vrienden ‘de duizendpoot’. Ach, het zegt meer over hén dan over mij. Ik begrijp die behoefte van positionering/indentificatie van (would-be)kunstenaars niet. Ik ben beeldend kunstenaar met een ruime media-achtergrond. Ik ben een bedenker en uitvoerder van grotere zakelijke events. Ik beheer een waanzinnig oud monument en heb geen auto. Ik hou van pasta en mountainbiken, haat roken en blowen, zwem in winters en zoek gletsjers in zomers. Wat maakt me dat? Gewoon een mens. Een mens die zijn mogelijkheden uitbuit. Ohja, dan ontdek ik ook nog eens veel kunst/media en wetenschappelijk talent en geef ze kansen en ze worden succesvol. Met gedrevenheid, discipline en karakter.. Vanaf zo’n 9 jaar. Waarom maakt het kunstvolkje zich niet druk om het volgende: Alle kids die jong mooi kunnen zingen, dansen, musiceren en sporten, dat vinden we normaal en hebben we opledingen al voor ze klaar staan. Maar ik kom gedreven jonge kids tegen die vormgevers zijn, architecten in de dop, beeldhouwers. En zij mogen lekker wachten tot ze 18 zijn en naar de academie mogen (als ze dat al zouden willen/moeten…). Of ze kunnen knutselen in het buurthuis. Ik vind dát ergerlijk. Dus heb ik daar een privé opleiding voor gestart. Niet te veel babbelen, maar lekker doen en ontwikkelen. Babbelen doen we wel, over persoonlijke bezigheden enz.

    Ik krijg een beetje een punthoofd van al die mekkerende twintigers, dertigers, die zichzelf een groots en meeslepend kunstenaarsleven dromen, maar ondertussen seminars bezoeken en hun hoofden laten vullen met de ene trainer na de andere en hun magen met koffie en longen met rook. Zo deden de vijftigers van nu het 30 jr geleden ook al: babbelen, praten en inderdaad wonen ze nu in Vinexwijken en zijn gesetteld. Niks mis mee, we mogen blij zijn dat niet iedereen blijft doen wat hij/zij deed in z’n twintiger/dertiger jaren..

    Hup, jonge generaties, kom gvd je nest uit, en woeker met je talent. Dwing jezelf tot de discipline die tussen talent en eindresultaat hoort te staan. Wat je ook doet. Dat is mijn lijn. Als je niet weet wat je wilt, dan krijg je wat je niet hebben wilt. Al het andere is randversiering.

    Marco Mout
    Talentcoach – advies – cultuur
    @marcomout

    Reageren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>