Nederlands Nu!

Op 18 juni werd ik gevraagd om een Porcelijntje te komen schrijven bij een conferentie voor docenten Nederlands op het Christelijk Gymnasium te Utrecht. De inzet van de dag was het denken over o.a. een vernieuwing voor de examinering van het vak.

Op weg naar deze conferentie keek ik uit het raampje van de trein en zat te mijmeren over mijn Nederlandse lievelingswoord. Ik overwoog het woord: ‘onomatopee’, maar vond het niet echt Nederlands genoeg. Daarna kwam: ‘verpozen’ langs en vervolgens ‘naargeestig’ en toen was het hek van de dam. De gehele route langs het dorpse kanaal, van station naar hier, bleven de woorden mij om de oren vliegen: vermaledijde en akkefietje en nochtans.
Hiervoor, op het stoepje, kwam ‘snuisterij’ en eenmaal in de zaal dacht ik: ‘panopticum’, maar ook dat telt niet. Schermutseling telt weer wel!
Binnen ving iemand van de organisatie mij op die zich onmiddellijk verontschuldigde omdat ze ‘vreesde dat ze in gebreke was gebleven’. Op zo’n moment weet je het zeker: hier zijn docenten Nederlands aanwezig.

We beginnen boven met een socratisch gesprek over het vak Literatuur, inclusief het nét niet helemaal handig ombouwen van het klaslokaal: Die mensen moeten daar en die daar, en iets met de kopse kant.
Hoe maak je literatuur onmisbaar?
Een mevrouw vroeg zich af waarom het nut van literatuur altijd bevraagd dient te worden. Ze zei: ‘wat is het nut van wiskunde dan in de bovenbouw?’ Ja, goed punt.
Een andere vrouw oppert dat de canon altijd onduidelijk zal blijven maar dat leerlingen nu eenmaal de geschiedenis een beetje mee moeten krijgen. Want leerlingen weten niet wat goed voor ze is, toch?
Over het eerste punt, betreffende het nut van wiskunde, zat ik nog even na te denken. Ik heb zo een op een niet veel aan wiskunde gehad tijdens mijn studie filosofie, maar geen een vak op mijn school sloot precies aan. Daarbij bestond het vak Filosofie niet op mijn school. De manier van denken echter, die je aangeleerd wordt, sluit wel weer aan. Exact of niet, een wetenschap of niet, de verruiming van de mogelijkheden van je denken is iets wat altijd een nut heeft, ongeacht.
Daar komt dan dus de Bildung om de hoek kijken, wat helaas geen Nederlands woord is want mooi.

Ik ben dus geen docent maar ik geef wel veel poëzie- en schrijfworkshops aan middelbare scholieren. Daar krijg ik, ondanks dat ik het makkelijker heb want ik ben de leuke nieuwe docent die altijd nieuw blijft, toch vaak de vraag: ‘mevrouw, waarom moet dit, wat heb ik eraan?’
Voordat ik er erg in had veranderde ik laatst, na die vraag, in een juf en zei: ‘je mening, gevoelens en ideeën kunnen verwoorden en opschrijven is altijd belangrijk, ook als je geen schrijver of neerlandicus wil worden. Dit zal altijd nuttig zijn, ongeacht je beroep en leven. Daarbij.. alle zeer succesvolle mensen ter wereld zijn heel heel erg creatief, en dat zijn echt niet alleen de kunstenaars. Steve Jobs was een ongelooflijk creatieve man die iets bedacht wat er nog niet was. Daarvoor moet je snel kunnen denken, associëren en begrijpen wat er al wél is en je ideeën kunnen verwoorden.’
Vorige week was kwam een wiskundige in het nieuws die een nieuw godsbewijs had gepostuleerd. Dat kan zo iemand alleen als hij het durft om buiten de dingen te denken die hij heeft geleerd, maar die dingen moet hij eerst wel hebben geleerd!
Hersengymnastiek, of het nu poëzie of een formule betreft.

Een wiskundig/filosofisch godsbewijs is nooit verweg.
In de literatuurworkshop benoemt een mevrouw dat de Bijbel, bijvoorbeeld, door niemand geschreven is. Dan zie ik even later in de pauze op een steen in de muur van dit gebouw staan: ‘De vreze des Heren is het begin der wijsheid’. We zijn natuurlijk wel op een Christelijk Gymnasium.
Godvrezend – ook een mooi woord vind ik. Des te meer omdat het een deugd schijnt te zijn, wat blijkt uit de rouwadvertenties waar ‘Godvrezend’ tussen ‘liefdevolle moeder’, ‘goede vriendin’ en ‘geduldige echtgenote’ staat bij Annie in de Volkskrant. God hebbe haar ziel.

Na de pauze, waarin ik mij afvroeg waarom ‘kartoffelsalat’ zo vaak onvertaald op bordjes staat. Zuurkool noemen we toch ook geen Sauerkraut? Of is er iets fundamenteel anders aan kartoffelsalat dan aan aardappelsalade? Hoe dan ook..
Na de pauze ga ik naar de workshop: ‘hoe ziet het ideale examen eruit?’
Het socratische gesprek is aan strenge regels onderhevig maar het absolute antwoord mag niet gegeven worden. Het enige verschil met dialogen van Plato is dat niemand vandaag ‘bij Zeus, Socrates!’ heeft geroepen.
Een vrouw vraagt zich af wie er precies getoetst wordt: de leerling of de docent zelf?
De man die er het meest uitziet als een leraar Nederlands stelt voor dat het examen maar voor 50% meetelt. Ik ken de hel van de examens niet vanuit jullie perspectief maar ik kan mij iets voorstellen bij de opborrelende nijd om een tweede corrector (of andere eerste).
Bij de ‘creativiteit in de les’-workshop wordt Radio Gehaktbal uitgelegd. Het gaat hier om de opdracht om een fout uit de ondertiteling te halen.
In de laatste pauze kijk ik naar jullie schoenen. Ik heb, op een na, geen van heren kunnen betrappen op leren puntschoenen met gaatjes erin. Precies hoe jullie op mij overkomen: fris, enthousiast, bereid tot kritisch denken en met een heel geestig T-shirt van een man met daarop de tekst: ‘Hoe duur kost dat?’

Ik heb veel gehoord over liefde voor de taal en ik denk dus dat jullie ook wel veel lievelingswoorden zullen hebben.
Wedijveren, proleet, korzelig, verdonkeremanen. Fnuiken?
Hoe kennen we die woorden toch? Mijn moeder heeft mijn vader eens korzelig genoemd, en nadat ik de betekenis leerde kennen bleek dat ze gelijk had. Verder hoor ik dat woord nooit!
We kennen het uit boeken die we weer van onze docenten moesten lezen. Die liefde voor de taal.. die geeft af, die krijg je van jullie. Dat weet ik zeker.
Als ik zo terugwandel naar het station, weer langs het kanaaltje en de molen, dan denk ik aan de Olijke Tweeling in een bootje. Van het papier springen ze zo het kanaal in.
Eenmaal thuis zal ik een beschuitje eten en niet weten of het beschuitje zelf zo lekker smaakt of de klanken van ‘beschuitje’ over mijn tong? Smaakt koffie net zoals het klinkt?
Voor dat soort voorbeelden van speelsheid moeten we jullie dankbaar zijn.
Heel erg dankbaar!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>