Robots!

Ik werd gevraagd om op 26 november een Nicodijkshoorntje te schrijven tijdens de Trendnacht2015, van Brabantkennis. Dit jaar was het thema: Robots. De avond vond plaats in meerdere zalen met sprekers van o.a. de TUEindhoven en TUDelft. Er waren ook robots te zien, van onderwijsrobots tot zorgrobots. Dit is de column die ik als afsluiter heb voorgelezen:

In de popcultuur wordt de robot vaak geportretteerd als iets engs en vreemds.
Als je naar een avond over robots gaat verwacht je dan ook een zaal vol pokdalige tieners die voor het eerst sinds hun twaalfde hun kamer hebben verlaten, maar niets blijkt minder waar. Een zaal vol knappe mensen!
Hoe dan ook: nerdmodus: AAN!
We kunnen vanavond een robot winnen, hoor ik. Wie weet is een van de mensen in de zaal een robot. Als dat zo is dan gok ik dat ‘ie tussen de groep mannen in strakke donkerblauwe pakken zit. Met hun leren puntschoenen, lichtblauwe overhemden en net iets te korte broeken. Misschien winnen we gedeputeerde Christophe van der Maat dus wel!

Maarten Steinbuch is in elk geval geen robot. Dat kan niet, daar is hij veel te slim voor. Daarbij hebben robots nooit volle baarden.
Zo ontzettend interessant aan zijn keynote is om te zien hoe hij moeiteloos lijkt te kunnen wisselen tussen het menselijke- en robotperspectief. Hij wil de technologie laten doordenderen maar kan zich als echt menselijk algoritme ín de menselijke geest nestelen en begrijpen dat een chirurg bijvoorbeeld tegendruk nodig heeft als hij werkt met een robot, dat hij moet voelen, de robot moet leiden en niet andersom. Behalve als de robots het alleen beter kunnen. Tsjalling Swierstra (tongbreker!) plaatst juist vraagtekens bij dat ‘beter dan wij’-aspect.
Hij introduceert de robot als monster (het woord ‘robot’ komt oorspronkelijk uit het Tsjechisch en betekent zoveel als ‘horige’ of ‘slaaf’). De robot als niet-wij, een lichaams- en geestesvreemd object dat zich als subject/mens voordoet in onze wereld.
De slaaf die in opstand komt tegen de meester, de dekknecht die muiterij pleegt. Creepy!
Vanuit de popcultuur zijn we gewend om het fenomeen robot met argwaan te bekijken, maar is dat terecht?
Tsjalling sprak over de leefwereld en hoe de robots die meer en meer zullen betrekken, en ons ook zullen veranderen. Maar, houdt hij als slag om de arm, meestal is het resultaat van technologie onbevredigend. Afwasmachines leveren ons tijd op die we vullen met dingen die ons een burn-out bezorgen. We overdenken onze eigen paradoxen niet goed genoeg: tijd creëren om te praten in plaats van af te wassen, terwijl we juist fijn praatten tijdens de afwas!

Ik denk dat Tsjalling een punt heeft, maar ik overpeins toch het een en ander:
Ja, de robots zullen ons veranderen, maar dat doet alles al. TV veranderde onze manier van kijken. De wasmachine gaf de vrouw meer tijd voor werk en zelfontplooiing. Vuur vormde onze manier van eten en onze spijsvertering, de computer gaf ons het slechte idee om alles wat hip en nieuw is 2.0 of 3.0 te noemen en smartphones namen ons talent tot vervelen af.
Echter, het omgekeerde is ook te zeggen: doordat we op een andere manier wilden kijken ontstond de TV, omdat ons spijsverteringsstelsel het toeliet konden we voedsel koken en omdat vrouwen al die tijd ook hersens hadden ontstond de wasmachine. Alles is een extentie van ons! De auto van onze benen, de vork van onze hand, de smartphone van onze geest en de robot van een synthese van alles.
Je kunt het ook zien als onderdeel van de evolutie; zoals armen ontstonden en nuttig bleken, zo ontstaan robots en ontstaat technologie om later te kijken of alles ervan nuttig bleek en overleefde.
Als je zo kijkt is er geen goede of slechte technologie, alleen die is blijven bestaan en die uitgestorven is. Dan kun je het zorgrobot Alice net zo min kwalijk nemen dat ze geen inherente ethiek kent als dat je panda’s kwalijk kan nemen dat ze zo’n eenzijdig en onmogelijk eetpatroon hebben. Het ontstaat en wie (of wat) overleeft?

Maar goed, ok. We willen inderdaad geen muiterij van onze slaven, dat is duidelijk.
Dat kan alleen als we onze slaven zelf goed behandelen. Als je ze ziet als extenties van onszelf en onze ontwikkeling dan zijn ze onderdeel van ons.
In het boek en in de film wordt het monster van Frankenstein tot monster gemáákt door de buitenwereld. Wij maken het monster zelf tot monster!
Terwijl ik op deze conferentie rondloop is het enige écht enge wat ik kan bedenken, behalve uiteraard de hypothetische zelfmoord-/oorlogsrobots met een slecht humeur, dat het systeem, de grote bedrijven, nog meer onze leefwereld betrekt dan nu en zich als handhaver gaat gedragen. Een Shell-auto die je verbiedt om bij BP te tanken, een belastingrobot die je betrapt op 100 euro zwartwerken en een overdreven overheidsrobot die jou een grap hoorde maken over Mark Rutte en je loon inhoudt.
Dát is eng.
Maar, dat zal alleen ontstaan als slechte mensen dat als extentie van hun grieven nodig gaan hebben of kunnen maken. Dus, in feite is er niks veranderd. We hebben nog altijd behoefte aan wetten die ons beschermen tegen slechte mensen en systemen, en die de slechte mensen en systemen ook weer tegen henzelf beschermen.
Wel lastig aan robotrechten is de vraag of je van een robot dan ook plichten kan eisen?

Goed, ik ga eens een bionische arm bekijken. Ah, ik kom bij Tilrobots die oma later uit bed zullen hijsen. Oma’s dag zal er dan een zonder mensen worden? ‘s Ochtends uit bed getild en gewassen door Asimo, in de middag bezocht door Alice en in slaap gezeehond door knuffelrobot Paro. Het zal zo zijn als wij dat willen of als wij er behoefte aan ontwikkelen, druk als we zullen zijn door al die vrijgemaakte tijd.
‘Mag je een mens niet bedotten?’ vraagt Margo van Kemenade. Is zo’n robotzeehond wel bedotten? Wat is echt voor een diepdement persoon? Is de onherkenbare zoon, de onbekende dus, dan wel echt?
Misschien moeten we een ethiekrobot uitvinden. Een die weet of hij mag bestaan en of wij hem wel hadden mogen maken.
Overigens, als wij robots maken, zijn wij dan de goden van de robots? Maken zij dan weer mensenkerken? Kunnen wij ons wel voorstellen hoe iets zal zijn voor het er is? Of zal het altijd een afspiegeling zijn van onszelf en dus leren we des te meer over de mens door technologie te ontwikkelen?
Zal ik vervangen worden? De filosoof en schrijver..
Is dat enger dan de dood, er wel zijn maar geen functie dienen? Misschien.
Maar dan kan ik mij altijd nog bij het blauwe maatpakken-leger voegen. Dan staat Robotpenner 8.0 waar ik nu sta: –maak grap hier–.
Tot die tijd denk ik in mijn hoofd, met mijn laptop, op internet, met anderen en met pen en papier.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>