Vrije School

Voor 8 maart 2016 was ik gevraagd om een Porcelijntje te schrijven voor de vrijeschoolconferentie in Zeist. Deze dag werd georganiseerd rond het thema ‘passend onderwijs binnen de Vrije School’.

Onderweg in de bus hierheen zaten een jonge man en vrouw achter mij met elkaar te praten.
Hun stemmen klonken zo vriendelijk, ik wist daardoor zeker dat ze ook naar de conferentie onderweg waren.
De jongen begon over tijd te praten en samen raakten ze een beetje verstrikt in het onderwerp: ‘ja want’, zei de jongen, ‘stel je kan de tijd echt even stilzetten, en je kan overal even kijken hoe laat het is, waar is dan het beginpunt? Hoe laat is het nu dan precies aan de andere kant van de wereld als het hier twaalf uur s’ nachts is?’, vervolgde hij. ‘Ja, twaalf uur s’ middags dus’, zei het meisje. ‘Maar waar begínt de tijd dan?’, ‘o op die manier, jaja nou het meten van de tijd begint daar dus, het lopen van de klok!’
Toen moesten we uitstappen. Er liep een aantal vrouwen met zelfgebreide mutsen dus die volgde ik maar. Ja, ik weet het, ik ben niet onthouden van wat vooroordelen over de Vrije School. Het beginnen met een ochtendspreuk, theorieën van Steiner.. van een afstandje heeft het een hoog zweefgehalte en verwacht je dat alle leraressen hun kleding vilten, iedereen GroenLinks stemt en er vrij veel glutenvrij gegeten wordt. Ik geloof die dingen niet écht, maar ik toets even de vooroordelen die voor de hand liggen. Ergens zijn die mijn hoofd ingekomen door de coole vriendinnen van vroeger die dan op de Vrije School van Amsterdam zaten. Die rookten dan al en hadden kapotte panty’s aan. Zij grapten over de rituelen op hun school en deden de meest zweverige docenten na. Die herinnering zit er goed in.
Merel Boon laat ons nog verder terug onze herinnering in gaan. Helemaal terug naar toen ik kroop, in dier-lijn als larf. Daarna leidt ze ons door de hele chronologie van het leven, tot en met wat het mens-zijn in volle ontwikkeling inhoudt. Het voorstellen van jouw plek op de wereld, met alles waar je voor gemaakt bent en bestaand in een tijd die langer zal duren dan jijzelf. Mooi.
Tijdens de werkgroepen ga ik dan maar naar de les die mij het meest ‘Vrije School’ aandoet: Planetentypen van Joep van Dongen.
Joep is scheikunde- en biologieleraar maar nu vertelt hij als moderne alchemist over de ‘Marskwaliteit’ en over dat Venus gekoppeld is aan het metaal koper en aan de organen nieren en darmen. Maar voor ik zelfs al tot een sceptische gedachte kan komen zegt hij: ‘maar verlies je niet in de indeling van typen en soorten, de mens is veranderlijk.’
Ik interpreteer zijn opmerking als: blijf onthouden dat een model de werkelijkheid representeert, dus verlies je nooit in het model want dan verlies je de werkelijkheid.
Alchemist Joep vraagt ons om op basis van enkele casussen de planeettypen te duiden. Ergens snap ik iets niet. Refereren deze werkelijk aan de planeten zelf? Zijn deze typen inherent aan de planeten? Refereren de menstypen aan de historische archetypen? Is het bedoeld als meer dan alleen bruikbare handvatten? Ach, ik pak dit natuurlijk veel te cerebraal aan, typisch een Jupiter geloof ik. Joep geeft ons een opdracht om weer een opdracht voor leerlingen te ontwerpen. Nu komt de bruikbaarheid van de typen naar voren. Je kan elke leerling activeren door iets te geven wat hun eigenschappen naar buiten brengt. Dus een Mars-achtig type een doe-opdracht geven en een Saturnus de opdracht geven om een toneelstukje over de geschiedenis te schrijven. Ook kun je deze eigenschappen juist tegenkleuren en zo een andere kant van een leerling aanboren en hen niet blind te laten staren op wat ze al kennen.
Joep knutselt met eigenschappen: een snufje esthetiek, afgeblust met een druppeltje introspectie. Joep kookt met zielenroerselen.
In de pauze ga ik even naar de lerarenkamer, blijft spannend om er niet woest uitgezet te worden!
Ik bekijk de naamplakkertjes van de docentenpostvakjes en het valt me op dat elke naam een bijzondere is:
-Anna Birthe
-Armando
-Rimbert
-Aster
-Eric Hercules
-Yvonne Kleinendorst
-Karin Parleviet
-Els Jansen Mediatheek
-Sagitte de Ruigh
-Wiesje
en Wisse
Prachtig.
De gesprekken in de lerarenkamer zijn gemoedelijk, iedereen lijkt elkaar te mogen. De leraren praten over hun hypotheek, de koffieautomaat, over leerlingen en over iemand met autisme. Jullie lijken mij bepaald geen types met plastic nepfruit op de tafels thuis. Ik stel me jullie voor als mensen met veel boeken in schots-en-scheve boekenkasten, met daarin boeken over Keltische weefpatronen en over obscure volkeren op verre eilanden. Eventueel op deze aarde of een andere, maar in elk geval in een echte tijd.
In de aula spreek ik Boudewijn. Boudewijn is leraar euritmie en vindt poëzie het meest belangrijke dat er bestaat. Wat heerlijk, docenten die dit zeggen als normaalste zaak van de wereld!
Zo ga ik de Vrije School gedurende de dag meer en meer zien als een zeldzame enclave waar kunst, persoonlijke ontwikkeling en oprechte nieuwsgierigheid de norm zijn. Ergens merk ik dat ook ik verwetenschappelijkt ben. Ik bevraag alles, en dat vind ik ook wel goed, maar ik wil alles duiden. Ik bedenk voor alles betekenis om mijn kleine wereldbeeld heel te blijven lijmen. Maar ergens daardoor ga je ook denken dat jouw tijd dé tijd is. Alsof het paradigma waarin we leven en denken hét paradigma is. De openheid die deze tijd overstijgt wordt aangemoedigd door jullie. Zoals Jan Fasen zijn Agora heeft gebouwd, hebben jullie allemaal een plein van kennis en verbeelding.
Jullie zijn zeldzame leraren.
Als ik zo in de bus naar huis stap hoop ik dat de jongen en het meisje weer verstrikt raken in het concept tijd.
Dan vraag ik hoe laat het is en antwoorden zij: hoe laat wil je dat het is?

2 gedachten over “Vrije School

  1. Ilona

    Leuk om dit nog eens terug te lezen! Vanuit mijn stage op een vrijeschool was ik aanwezig op de conferentie, jouw afsluiting was zo heerlijk treffend én grappig. Het omschreef precies hoe ik het vrijeschoolonderwijs en de conferentie ervaren heb. Echt super goed en leuk verwoord! Ik ben blij dat ik het nog een keer terug kon lezen.

    Reageren
  2. Ed

    Beste mevrouw Porcelijn,

    Uw stuk verbaast mij. Sterker: ik ben eigenlijk ontgoocheld. Hebt u eigenlijk wel onderzoek gedaan naar de beweging van de’Vrije School’, de theoretische en historische fundering, belangwekkende personen daarbinnen en aanverwante organisaties? Mag ik het zo formuleren dat ik het nogal gewaagd vind dat u met nota bene uw achtergrond daar zomaar naar binnenloopt. Natuurlijk, de klachten die de onderwijsinspectie heeft ontvangen zijn wellicht afkomstig van boze of teleurgestelde ouders, maar kijk eens naar de gemene deler. Het is verschrikkelijk.

    Met vriendelijke groet,

    Reageren

Laat een reactie achter bij Ed Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>