Ezelsoren

Deze tekst is geschreven in opdracht van en tijdens het Symposium: ‘Vier de toekomst’, ter ere van het 100-jarig bestaan van de Bibliotheek Midden-Brabant op 26 maart 2014. Er zijn plannen om een nieuw soort bibliotheek te openen in de Spoorzone: ‘Bibliotheek2020’. Sprekers waren o.a. Rob Riemen, Monique Burger, Sander Duivestein. De volgende tekst is dus een ‘Nico Dijkshoorntje’, ter plekke geschreven, reagerend op de sprekers in het moment.

‘In een democratische samenleving is er vrije toegang tot informatie en kennis. Tilburg in navolging van de bibliotheek van Birmingham.’ ‘We moeten immers connected blijven, ondanks de pro’s en contra’s is dat een absolute must.’
‘De digitale bieb heeft een fysieke bieb nodig, en vice versa,’ aldus de twee steunpilaren van Henriëtte de Kok (bestuursvoorzitter van de bibliotheek).

Als boeken gezien kunnen worden als spijzen, dan is Rob Riemen de Johannes van Dam van de literatuur. Vingerlikkend verlekkeren we ons aan het varken aan ’t spit, met appel in de bek, der bibliotheken: die van Alexandrië.

Twee pijnlijke feiten, aldus Riemen:
1. De jongeren van vandaag zijn verwend.
2. De elite heeft ons verraden, ze zijn cultureel ongeletterd.

Het genie is volgens de prins op het witte paard van het Humanisme, nog niet verbannen, poëzie nog niet verbrand maar de leescultuur ligt nagenoeg op sterven.
Dit komt, volgens Riemen, door de onderwijselite, de politieke elite en de culturele elite.
Geen van allen vindt de cultuur belangrijk genoeg om het te doceren, door te geven of te verdedigen.
De verwende jongeren leren er niets over, beseffen niet hoe belangrijk het is, hebben te weinig meegemaakt om meegenomen te kunnen worden door een verhaal, en de elite staat erbij en kijkt ernaar.
Het is alsof ik mijn oudoom hoor spreken: ‘Jullie kennen geen echte problemen of armoede, jullie hebben het te goed, zijn verwend, weten niks en hebben geen grote verhalen.’ Zou Fukuyama met zijn ‘Einde van de grote verhalen’, dan gelijk hebben?
Tegen wie spreekt meneer Riemen? Er zitten amper jongeren in de zaal, en de rest is het al met hem eens of herkent wel iets in wat strenge docenten al eens zeiden, vroeger.
Ondanks dat ik het eens ben met meneer riemen wat betreft de makheid waarmee we de bezuinigingen hebben laten gebeuren, en hoezeer ik ook mijn mede-studenten heb verteld dat filosofie de volgende linkse hobby in de hoek zal zijn, zal ik mij toch even aangesproken voelen.
Ik verwend? Ja misschien, vergeleken bij vorige generaties. Maar de toekomst voor afgestudeerden ziet er momenteel ook niet rooskleurig uit. Is onze historische en culturele kennis minder uitgebreid? Ja, maar wij kunnen zeer snel opzoeken en daarna verbanden leggen. Zijn we minder elitair? Wellicht, maar we hebben weer een ander soort elite, inclusief gedrags- en kledingcodes.
Nu is de ‘tijden veranderen nu eenmaal’-kaart trekken een platitude, maar de ‘vroeger was alles beter, we moeten weer worden als toen’-kaart ook.
Mijn baldadigheid wordt aangesproken als ik hoor dat ze het ‘in Egypte wel kunnen’ en dat ‘jongeren daar wel investeren in hun cultuur.’ Weer die oudoom met z’n: ‘In Frankrijk zijn de kinderen beter opgevoed dan hier.’ Ik stelde de vraag tegen wie meneer riemen sprak, maar de vraag kan ik ook richten aan Sander Duivestein, die stelde dat jongeren tegenwoordig minder sociaal zijn door de sociale media. Het gaat om een andere taal die jongeren spreken. Het pleidooi, en de metafoor, voor ‘culturele tempels’, van meneer Riemen is bij voorbaat gericht aan mensen die het er al mee eens zijn.
Als je jongeren wil aanspreken dan moet dat niet met de ‘The Choice of Tilburg’, de recente marketingcampagne van de Gemeente Tilburg om meer jongeren naar de stembussen te krijgen. Dan denkt een ouder iemand: ‘Jah, ze vinden The Voice of Holland leuk, dus dan werkt The Choice of Tilburg ook!’ Zo gaat dat natuurlijk niet.
Goed, reagerend op meneer Duivestein: jongeren voelen zich misschien iets meer verloren. Wij vinden het moeilijk om nog ergens in te geloven. Er is een houding ontstaan in de vorm van relativisme en dwangmatige ironie, maar minder sociaal zijn we niet. Alleen als je sociaal ziet als enkel fysiek ontmoeten, maar dan geef je ’t antwoord natuurlijk al in de definitie.
Wellicht heeft die leegte een ruimte in onszelf opengemaakt. Gingen de vorige verhalen over tempels en hemelruimtes boven ons, de nieuwe verhalen gaan over de ruimte in ons die we moeten zien te vullen nu de jongere generatie globaler leeft dan ooit maar filosofisch gezien moeilijk nog in iets universeels kan geloven. Universeel in uitspraken als: Kunst is belangrijk! Mensenrechten zijn universeel! enz.
We moeten op onze eigen gronden weer bepalen wat belangrijk is en wat niet. We moeten zelf opnieuw tot de conclusie komen dat je mensenrechten wel als universeel moet zien. Niet omdat iemand zegt dat dit zo is omdat het zo is, dat werkt niet.
Met vergelijkingen als ‘hun leven is minder echt’, van meneer Duivestein, refereer je aan een echtheidsparadigma dat botst. Alsof wij ons leven als minder echt ervaren, elke tel van onze dagen?
Maar, terug naar de bibliotheek, waar je dit allemaal ook kan opzoeken.
Monique Burger (boekhandelaar in Bos en Lommer en vaste gast in de boekenrubriek van De Wereld Draait Door) lijkt het te snappen. Ze dwingt niemand maar stelt vragen. Welke woorden kies je bij een begroeting met je klanten en publiek? Hoe maak je mensen enthousiast? Zij zegt: ‘Geef, stel vragen en weer oprecht geïnteresseerd.’
Dus Bieb, je weet wat je te doen staat: Stel vragen en wees geïnteresseerd in je klanten van de toekomst. Spreek hun taal maar stel je niet aan en weet wat hun paradigma is.
Ik zal dan, naar voorbeeld van meneer Riemen, kritisch blijven en tot in den treure mijn leeftijdsgenoten aansporen om hun kloten uit hun broek te halen en te vechten voor hun interesses.

Die ezelsoren uit ’t verleden sla ik heus wel open, dan lees ik de oude passage en hoop ik er zelf ooit iets aan toe te kunnen voegen. Ik hoop dat de bieb daar gelegenheid voor blijft bieden: ezelsoren voor mijn lege ruimte.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.